AG ve YG Tanımları
Elektrik sistemleri gerilim seviyesine göre sınıflandırılır. Türkiye'de yaygın olarak kullanılan terminoloji şöyledir:
| Kategori | Gerilim Aralığı | Yaygın İsimler |
|---|---|---|
| AG (Alçak Gerilim) | ≤1 kV AC | LV, düşük gerilim |
| OG / YG (Orta/Yüksek Gerilim) | 1–36 kV AC | MV, medium voltage |
| YG / EYG (Yüksek Gerilim) | >36 kV AC | HV, iletim hattı |
Türkiye'de "YG parafudr" denildiğinde genellikle OG (Orta Gerilim) parafudr kastedilir — yani 3,3 kV ile 36 kV aralığı. Bu makalede aynı anlamda kullanıyoruz.
Teknoloji Farkları
AG Parafudr Teknolojisi
AG parafudrler genellikle MOV (Metal Oksit Varistör) bazlıdır. Kompakt DIN ray montajlı modüler yapıda üretilir. 400V sistemlerde Uc değeri 255–350V, In değeri 20–40 kA'dır.
Aktivasyon voltajı (clamp voltage) şebeke geriliminin yaklaşık 2,5 katı — yaklaşık 1.000–1.500V arasındadır. Bu düşük koruma voltajı, hassas AG ekipmanlarının sürekliliğini sağlar.
YG / OG Parafudr Teknolojisi
YG parafudrler metal oksit varistör (MOV) sütunlarından oluşur — ancak AG ürünlerine göre çok daha yüksek yalıtım ve enerji emme kapasitesine sahip. Porselain veya polimer gövde içinde kaskat bağlı MOV bloklardan yapılır.
Eski nesil YG parafudrler (deşarjlı tip, ekspülsif parafudr) artık kullanılmamakta olup yerini ark söndürme mekanizması olmayan boşluksuz metal oksit (gapless MOA) parafudrler almıştır.
Standartlar
| Parametre | AG Parafudr | YG Parafudr |
|---|---|---|
| Ana standart | IEC 61643-11 | IEC 60099-4 |
| Koordinasyon | IEC 61643-12 | IEC 60071-1 / IEC 60071-2 |
| Test dalgaları | 8/20 µs (Tip 2), 10/350 µs (Tip 1) | 4/10 µs, 8/20 µs, 30/60 µs |
| Gerilim aralığı | ≤1 kV AC | 1–420 kV AC |
Uygulama Alanları
AG Parafudr Kullanım Yerleri
- Konut ve ticari bina elektrik tabloları
- Fabrika ve sanayi panoları
- Veri merkezleri ve UPS sistemleri
- GES DC ve AC tarafı koruma
- Trafo sekonder (AG tarafı) dağıtım panosu
YG Parafudr Kullanım Yerleri
- Trafo merkezleri OG giriş barası
- OG hücreleri (hava izolasyonlu veya SF6'lı)
- OG/AG dağıtım trafosu primer terminalleri
- OSB (Organize Sanayi Bölgesi) OG besleme hatları
- Rüzgar ve güneş enerjisi tesisleri OG bağlantısı
- Enerji iletim hattı direkleri (hat parafudrleri)
Trafo Merkezlerinde Koruma
Trafo merkezi koruma sistemi katmanlı kurulur:
- OG Barası: YG parafudr — trafoyu ve OG kablo hattını aşırı gerilimden korur. Genellikle 10 veya 20 kV için seçilir.
- Trafo Sekonder (AG Tarafı): AG B sınıfı parafudr — trafo sekonder sargısından itibaren AG dağıtım sistemini korur.
- Alt Dağıtım Tabloları: AG C sınıfı parafudr — her alt panoya ayrı koruma.
- Hassas Ekipman Yanı: AG D sınıfı parafudr — opsiyonel, PLC/SCADA gibi cihazlar için.
Trafo merkezinde hem OG hem AG tarafına parafudr uygulamak, trafo sargı yalıtımını darbe gerilimlerinden koruyan en etkili yöntemdir. Özellikle Karadeniz ve Doğu Anadolu gibi yıldırım yoğunluklu bölgelerde bu çift katmanlı koruma kritik önem taşır.
YG Parafudr Seçim Kriterleri
Uc (Sürekli Çalışma Voltajı)
Sistemin maksimum işletme gerilimine eşit veya büyük olmalıdır. 10 kV'luk bir sistem için Uc ≥ 12 kV olmalıdır (en yüksek sistem gerilimi × 1,05 güvenlik faktörü dahil).
Ur (Anma Voltajı)
Parafudrun karakterize edildiği voltaj. Ur ≥ 1,25 × Uc formülü başlangıç noktası olarak kullanılabilir.
Ipl (Yıldırım Akımı)
Hat tipi veya trafo koruma tipi seçiminde kritik parametre. Hava hattına yakın tesisler daha yüksek Ipl kapasiteli ürün gerektirir.
Residual Voltage (Up)
Korunan ekipmanın (trafo) LI (Yıldırım Darbesi) dayanım voltajından düşük olmalıdır. 10/20 kV transformatörler için LI dayanımı 75–125 kV arasındadır.
Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | AG Parafudr | YG / OG Parafudr |
|---|---|---|
| Gerilim aralığı | ≤1 kV | 3,3 – 36 kV (ve üzeri) |
| IEC Standardı | IEC 61643-11 | IEC 60099-4 |
| Gövde malzemesi | Plastik / DIN ray | Porselain veya polimer |
| Montaj | Tabloya DIN ray | OG hücre, trafo terminali |
| Koruma voltajı (Up) | 1,0 – 2,5 kV | 20 – 100 kV (sisteme göre) |
| Nominal akım (In) | 20 – 40 kA (8/20µs) | 5 – 20 kA (8/20µs) |
| Fiyat aralığı (tahmini) | 500 – 15.000 ₺ | 5.000 – 80.000 ₺ |
| Teknik uzman gereksinimi | Düşük | Yüksek (elektrik mühendisi) |
Sık Sorulan Sorular
YG parafudrler IEC 60099-4 (metal oksit varistör tipi) veya IEC 60099-1 (boşluklu tip) standartlarına göre test edilir. Ayrıca IEC 60071-1 yalıtım koordinasyonu standardı korunan ekipmana göre parafudr seçimini yönlendirir.
Trafo merkezinde parafudr hem OG baraya (trafo öncesi) hem de trafo sekonder terminallerine (AG tarafı) yakın konumlanabilir. OG baraya takılan YG parafudr trafoyu ve OG kablo sistemini korurken, sekonder terminale yakın AG parafudr trafo sekonder sargısını olası geriye yansıma darbelerinden korur.
Büyük çaplı endüstriyel tesislerde evet. OG besleme noktasına YG parafudr, trafo sekonderine (AG tarafı) AG B sınıfı + C sınıfı parafudr kombinasyonu uygulanır. Bu sayede hem OG sistemi hem de AG tüketici teçhizatı tam koruma altına alınmış olur.
Dehn, ABB, Siemens, Eaton ve Cooper Bussmann YG parafudr alanında öne çıkan markalardır. Türkiye'de 3,3–36 kV aralığı için yaygın olarak Dehn DLA ve ABB EXLIM serileri tercih edilmektedir.
YG Parafudr Teknik Danışmanlık ve Teklif
OG/YG parafudr seçimi için sistem gerilimi, trafo gücü ve kurulum yerini paylaşın — mühendis ekibimiz uygun ürün ve koordinasyon şemasını belirlesin.