Neden Sınıflandırma Var?
Bir yıldırım darbesi binaya girdiğinde enerjisi muazzamdır — 200.000 A'e kadar çıkabilen anlık akım, tek bir cihazın absorbe edemeyeceği büyüklüktedir. Bu nedenle parafudrler kademeli koruma ilkesiyle çalışır: her sınıf enerjiyi belirli ölçüde azaltır ve bir sonraki sınıfa mümkün olduğunca küçük bir darbe iletir.
IEC 61643-11 standardı (Alçak gerilim SPD'leri) ve TSEINECEC 61643 Türk standardı bu sınıflandırmayı test yöntemleriyle tanımlar. "Tip" terimi Avrupa/IEC, "Sınıf" terimi Türkiye ve bazı ülkelerin standartlarında kullanılır — ikisi eşdeğerdir:
- B Sınıfı = Tip 1 (10/350 µs dalga şekli ile test)
- C Sınıfı = Tip 2 (8/20 µs dalga şekli ile test)
- D Sınıfı = Tip 3 (Kombinasyon dalgası ile test)
B Sınıfı (Tip 1) — Yıldırım Parafudru
B sınıfı parafudrler koruma zincirinin ilk halkasıdır. Doğrudan yıldırım akımını (Iimp) taşıyabilecek kapasitede üretilirler. 10/350 µs dalga şekli, gerçek yıldırım darbesinin hem tepesi hem de enerjisini simüle eder — bu yüzden B sınıfı testleri çok daha zorlayıcıdır.
B Sınıfı Ne Zaman Kullanılır?
- Binada LPS (yıldırım paratoner sistemi) kuruluysa — zorunludur
- IEC 62305-4 risk hesabına göre LPZ 0A → LPZ 1 sınırında
- Yüksek yıldırım yoğunluklu coğrafi bölgeler (Karadeniz kıyısı, Doğu Anadolu)
- Kritik altyapı: hastane, veri merkezi, enerji santrali
B Sınıfı Temel Parametreler
| Parametre | Açıklama | Tipik Değer |
|---|---|---|
| Iimp | Yıldırım darbe akımı (10/350 µs) | 12,5 – 25 kA/kutup |
| Up | Voltaj koruma seviyesi | ≤2,5 kV |
| Uc | Sürekli çalışma voltajı | 255 V (1-faz) / 440 V (3-faz) |
| If | Takip akımı söndürme kapasitesi | 100 A rms |
Önemli: B sınıfı parafudr tek başına kullanıldığında çıkış voltajı (Up) hâlâ 2,5–4 kV olabilir. Bu seviye modern elektronik cihazları hasar verir. Mutlaka arkasına C sınıfı eklenmelidir.
B Sınıfı Ürünler
- Dehn DEHNventil: Endüstri standardı, iskı akımı söndürme teknolojisi
- Siemens 5SD7413-1: 3-kutup + N, 12,5 kA Iimp, kompakt tasarım
- ABB OVR T1: Modüler, uzaktan izleme seçeneği
- Phoenix Contact FLT-SEC-T1: Yüksek Iimp kapasitesi, geniş sıcaklık aralığı
C Sınıfı (Tip 2) — Pano Parafudru
C sınıfı parafudrler piyasada en yaygın kullanılan türdür. Elektrik dağıtım tablolarına ve alt panoları besleyen dağıtım panolarına montajlanır. Şebeke kaynaklı gerilim dalgalanmalarını ve B sınıfından geçen artık darbe akımını (8/20 µs) absorbe ederler.
C Sınıfı Ne Zaman Kullanılır?
- Konut, ofis ve ticari binaların ana dağıtım tablosu
- Fabrika ve işyeri makine kontrol panoları
- B sınıfının arkasında zorunlu ikinci katman
- LPS olmayan binalarda tek koruma katmanı olarak
C Sınıfı Temel Parametreler
| Parametre | Açıklama | Tipik Değer |
|---|---|---|
| In | Nominal deşarj akımı (8/20 µs) | 20 – 40 kA/kutup |
| Imax | Maksimum deşarj akımı | 40 – 80 kA/kutup |
| Up | Voltaj koruma seviyesi | ≤1,5 kV (400V sistemde) |
| Uc | Sürekli çalışma voltajı | 350 V (3-faz) / 255 V (1-faz) |
C Sınıfı Popüler Modeller
- Schneider Easy9 EZ9L33345: 3P+N, 40 kA In, DIN ray montaj, en çok satan model
- Schneider Easy9 EZ9L33745: 3P+N, 40 kA In, uzak sinyal çıkışlı
- ABB OVR T2 3N 40 275: 3P+N, 40 kA, yeşil/kırmızı durum göstergesi
- Hager SPN801R: 1P+N, 40 kA, kompakt tek modül
D Sınıfı (Tip 3) — Hassas Cihaz Parafudru
D sınıfı parafudrler koruma zincirinin son halkasıdır. Çok düşük nominal akım (1–5 kA) kapasitesine sahip olsalar da koruma voltajı (Up) çok düşüktür — bu da hassas elektronikleri tam olarak korumak için kritik öneme sahiptir.
IEC 61643-11 Tip 3 testinde "kombinasyon dalgası" (1,2/50 µs voltaj + 8/20 µs akım) kullanılır.
D Sınıfı Uygulama Alanları
- PLC (Programlanabilir Logic Kontrolör)
- SCADA ve endüstriyel otomasyon bileşenleri
- Sunucular, ağ anahtarları, UPS çıkışları
- Medikal cihazlar (EKG, görüntüleme)
- DVR/NVR güvenlik sistemleri
- Ölçüm ve test ekipmanları
D Sınıfı Temel Parametreler
| Parametre | Tipik Değer |
|---|---|
| In | 1 – 5 kA (8/20 µs) |
| Up | ≤1,0 kV |
| Uc | 255 V (1-faz) |
| Montaj yeri | Cihaza mümkün olduğunca yakın |
Tam Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | B Sınıfı (Tip 1) | C Sınıfı (Tip 2) | D Sınıfı (Tip 3) |
|---|---|---|---|
| IEC Test Dalgası | 10/350 µs | 8/20 µs | Kombinasyon dalgası |
| Nominal Akım | Iimp: 12,5–25 kA | In: 20–40 kA | In: 1–5 kA |
| Koruma Voltajı (Up) | ≤2,5 kV | ≤1,5 kV | ≤1,0 kV |
| Montaj Yeri | Bina giriş panosu | Dağıtım tablosu | Cihaz yanı / priz hattı |
| Tek başına yeterli? | Hayır | LPS yoksa evet | Hayır |
| Fiyat aralığı (tahmini) | 3.000 – 15.000 ₺ | 500 – 3.000 ₺ | 300 – 1.500 ₺ |
Hangi Kombinasyon?
Doğru kombinasyon bina tipine ve risk seviyesine göre belirlenir:
| Bina / Tesis Tipi | Önerilen Kombinasyon |
|---|---|
| Konut, LPS yok | C sınıfı yeterli |
| Konut, LPS var | B + C |
| Ofis binası, PLC/sunucu var | C + D |
| Endüstriyel tesis, LPS var | B + C + D |
| GES (güneş enerjisi tesisi) | DC parafudr (Tip 2) + AC tarafı C |
| Hastane / veri merkezi | B + C + D (tüm katmanlar) |
IEC 62305-4 standardı, SPD sınıfı seçimini risk hesabına (Ra, Rb) bağlar. Büyük veya kritik tesisler için bir elektrik mühendisinden profesyonel risk analizi alınması önerilir.
Sık Sorulan Sorular
B sınıfı (Tip 1) parafudr binanın ana giriş panosuna, trafo çıkışına veya yıldırım paratoner bağlantı noktasına yakın takılır. Dağıtım tablolarına veya priz hatlarına takılmaz.
Hayır. B sınıfı çok yüksek enerjiyi azaltır ama artık gerilim (Up) hâlâ 2,5–4 kV olabilir. Bu seviye hassas cihazları hasar verebilir. Arkasına mutlaka C sınıfı eklenmelidir.
Hayır. D sınıfı (Tip 3) yalnızca 1–5 kA nominal akım kapasitesine sahiptir. Tek başına yıldırım veya şebeke gerilim darbesine karşı yetersiz kalır. Mutlaka B+C veya en az C sınıfının arkasına monte edilir.
Her zaman değil. Yıldırım paratoner (LPS) sistemi olmayan konutlarda genellikle C sınıfı yeterlidir. B sınıfı LPS bağlantısı olan binalarda, D sınıfı ise PLC/sunucu gibi hassas ekipmanların bulunduğu noktalarda eklenir.
10/350 µs (B sınıfı testi) gerçek yıldırım darbesini simüle eder; çok daha yüksek enerji içerir. 8/20 µs (C sınıfı testi) indüklenmiş veya şebeke kaynaklı darbeleri simüle eder; daha kısa ve düşük enerjilidir. Bu nedenle B sınıfı cihazlar çok daha büyük ve pahalıdır.
Sisteminize Uygun Parafudr Seçimi için Uzman Desteği
Hangi sınıfın, kaç kutupla ve hangi panoya takılacağından emin değil misiniz? Mühendis ekibimiz tesisinizi değerlendirerek doğru kombinasyonu belirler.